Procesbegeleiding gezond voedingsbeleid (LDC) en preventief ondervoedingsbeleid (WZC)
Goed eten is noodzakelijk op alle leeftijden, maar als 60-plusser is het dat nog een tikje meer. Want ouder worden gaat gepaard met lichamelijke veranderingen die je eetgedrag beïnvloeden en ook je behoefte aan energie en bepaalde voedingsstoffen.
Gezond Leven ondersteunt lokale dienstencentra en woonzorgcentra om hap voor hap en stap voor stap de strijd aan te gaan met ondervoeding bij ouderen. Ga aan de slag rond het thema ondervoeding en gezonde voeding met het draaiboek en bijbehorende materialen. Volg het stappenplan in het draaiboek zelfstandig of ga aan de slag met het draaiboek met behulp van een gratis externe procesbegeleider via het project ‘procesbegeleiding preventie binnen zorg en welzijn’.
Meer weten over procesbegeleiding?
Je vindt hierover meer info in onze flyer over procesbegeleiding (onder)voeding in LDC en WZC
Wat het project procesbegeleiding te bieden heeft
De procesbegeleiders van Gezond Leven gaan samen met lokale dienstencentra en woonzorgcentra aan de slag met gezond eten ter preventie van ondervoeding bij ouderen. Ze werken op maat van de voorziening.
Het doel? Een preventief voedingsbeleid ontwikkelen en integreren of een bestaand voedingsbeleid verbeteren. Het beleid en de acties richten zich op de bezoekers/gebruikers van het dienstencentrum en de bewoners van het woonzorgcentrum, om ondervoeding te voorkomen en goed gevoede ouderen hun goede voedingsstatus te laten behouden.
Waarom aandacht voor voeding en ondervoeding bij ouderen?
Ook al neemt de energiebehoefte bij de meeste mensen af bij het ouder worden, wordt het vaak moeilijker om voldoende te eten en te drinken om aan de energiebehoefte te voldoen. Hoe hoger de leeftijd, hoe meer risico een oudere loopt op ondervoeding.
In woonzorgcentra is ondervoeding een omvangrijk probleem. Uit de gegevens van de recentste opsporingscampagne van NutriAction (2013) blijkt dat in woonzorgcentra 13% van de Belgische ouderen ondervoed is en 50% een risico loopt op ondervoeding. In België is 12% van de 70-plussers ondervoed en loopt 45% een risico op ondervoeding. Goed gevoede ouderen hebben minder risico op de fysieke en psychologische gevolgen van ondervoeding die kunnen leiden tot een sneller verlies van autonomie en mobiliteit. De levenskwaliteit van de ouderen vermindert en dit gaat gepaard met een toename in de kosten en een hogere zorgvraag. (Van den Brandt & Bertels, 2017)
Tools om een preventief voedingsbeleid uit te bouwen
Het draaiboek bevat een 7-stappenplan dat je helpt om een kwaliteitsvol gezondheidsbeleid uit te werken en zoomt in op drie thema’s:
Voor lokale dienstencentra:
1- maaltijden
2- maaltijdomkadering
3- zorgtoeleiding
Voor woonzorgcentra:
1- screening
2- maaltijden
3- maaltijdomkadering
Het draaiboek bevat kant-en-klare bijlages. Die kan je hieronder ook downloaden.
Het 7 stappenplan
Een gezondheidsbeleid uitrollen doe je niet in één- twee- drie.
Het is een intensief proces dat enige tijd in beslag neemt.
Maar geen nood: dit stappenplan biedt de nodige ondersteuning.
Stap voor stap evolueer je van losse acties naar een samenhangend beleid.
1 / Creëer een draagvlak - stel een werkgroep samen en bepaal jullie visie
Voor WZC
- Affiche aankondiging project
- Wistjedatjes over voeding als gespreksstarters
Voor LDC
- Affiche aankondiging project
- Wistjedatjes over voeding als gespreksstarters
2 / Breng de beginsituatie in kaart - breng de huidige ondernomen acties in kaart
3 / Bepaal de prioriteiten en doelstellingen - brainstorm ideeën voor doelstellingen en bepaal de prioriteit
4 / Werk de acties uit - tijd om alles wat tastbaarder te maken en aan concrete acties uit te denken
- Haal inspiratie uit het draaiboek en de thematische webpagina preventie ondervoeding in woonzorgcentra.
Voor LDC
- Oefening opstellen actieplan met sjabloon.
- Haal inspiratie uit het draaiboek en de thematische webpagina Voeding in LDC.
5 / Voer de acties uit
Voor WZC en LDC
- Ga stapsgewijs te werk en vertrek vanuit een positieve insteek.
- Communiceer naar alle betrokkenen in de voorziening over de acties die je zal uitvoeren.
6 / Evalueer en stuur bij
Voor WZC en LDC
- Door je acties te evalueren, ontdek je wat werkt en wat niet.
- Haal inspiratie uit de Leidraad evalueren.
- Sjabloon evaluatieverslag.
7 / Veranker in het kwaliteitsbeleid
Voor WZC en LDC
Probeer de maatregelen en activiteiten te integreren in de dagelijkse werking van het LDC/WZC alsook in bestaande structuren en processen.
- Gebruik het Sjabloon met duurzaamheidscriteria
- Laat je inspireren door de Themakalender
Screening (enkel voor WZC)
Spoor ondervoede personen of personen met een verhoogd risico op ondervoeding tijdig op om snel te starten met een optimaal voedingsplan. Bepaal nauwkeurig de mate van ondervoeding om een zo individueel mogelijk voedingsplan op te stellen. Het is dus belangrijk om alle ouderen in een woonzorgcentrum op een snelle en eenvoudige manier te screenen op het risico op ondervoeding. Scoren ze positief bij deze screening? Breng dan de voedingstoestand verder gedetailleerd in kaart.
Het minimum dat we in alle WZC willen bereiken: screening met short-MNA als gevalideerde tool.
Screening Open
Voedingsevaluatie Open
Opvolging Open
De maaltijdgids
Deze maaltijdgids geeft richtlijnen om menu’s op te stellen en maaltijden te bereiden voor ouderen ter preventie van ondervoeding. Het bevat praktische richtlijnen voor gezonde voeding voor ouderen, met aandacht voor typische ouderdomskenmerken zoals tragere maaglediging, kauwmoeilijkheden en geur- en smaakverlies. Hiernaast zijn bijkomende adviezen beschreven voor ouderen met (een risico op) ondervoeding zoals tips voor het verrijken van voeding. De behandeling van ondervoeding met bijvoeding en klinische dieetvoeding wordt hierin niet besproken. Het stuk ‘aanbodwijze’ gaat over de verschillende mogelijke bereidings- en verdeelsystemen. Kort wordt het belang van flexibiliteit, budget, veilige voeding en overleg toegelicht. Het stuk ‘richtlijnen voor een gezond aanbod’ omvat tips bij menuplanning, informatie over smaaksturing en geeft richtlijnen voor een evenwichtige, warme maaltijd.
Succes in de praktijk Open
Stapsgewijs Open
Extra tools nodig? Open
Maaltijdomkadering
Niet alleen het eten zelf speelt een rol, maar ook het maaltijdgebeuren beïnvloedt de maaltijdbeleving. Maaltijden geven structuur aan de dag, de seizoenen en aan het jaar. Het is ook een sociaal moment en het stimuleert de zintuigen. Deze alledaagse activiteit heeft dus een grote invloed op het welbevinden van de oudere. Net daarom is het belangrijk om de concrete organisatie van het maaltijdgebeuren de nodige aandacht te geven.
Maaltijdbeleving Open
Maaltijdbegeleiding Open
Maaltijden en specifieke uitdagingen Open
Zorgtoeleiding (enkel voor LDC)
Als medewerker in een lokaal dienstencentrum heb je een belangrijke signaalfunctie. Observeer het maaltijdgebeuren, signaleer voedingsproblemen en verwijs tijdig door. Dit deel omvat korte info over wanneer je de oudere naar wie doorverwijst.
Extra materialen
Bijhorende materialen voor je WZC of LDC Open
Of ben je op zoek naar algemene materialen rond het thema voeding?
Of wil je graag materialen bestellen? Neem dan hier een kijkje.
Meer info
Heb je vragen over het traject en het draaiboek?
Of heb je algemene vragen over het project?